PORADNIK · PRZEDAWNIENIE · PODSTAWA PRAWNA · KODEKS CYWILNY

Przedawnienie długu – podstawa prawna: art. 117–125 Kodeksu cywilnego

Podstawą prawną przedawnienia większości roszczeń cywilnych są art. 117–125 Kodeksu cywilnego. Najważniejsze są nie tylko terminy 3 i 6 lat, lecz także wymagalność, zawieszenie, przerwanie oraz reguły dotyczące wyroku i konsumenta.

Aktualne zasady na 25 września 2026 r., oparte na tekście jednolitym Kodeksu cywilnego ogłoszonym w Dz.U. 2026 poz. 795 oraz przepisach przejściowych reformy z 2018 r.

Aktualizacja: 25 września 2026 · Szczegółowy poradnik prawny
AArgentalis · Informacje finansowe
Przedawnienie długu – podstawa prawna: art. 117–125 Kodeksu cywilnego
Guide Argentalis Najpierw ustal rodzaj roszczenia i datę wymagalności. Dopiero potem wybieraj termin 3 lub 6 lat i sprawdzaj zdarzenia wpływające na jego bieg.
TERMINYArt. 118 KC: co do zasady 6 lat, a dla świadczeń okresowych i roszczeń związanych z działalnością gospodarczą 3 lata.
POCZĄTEKArt. 120 KC: bieg rozpoczyna się zasadniczo od dnia wymagalności roszczenia.
PRZERWANIEArt. 123–124 KC regulują zdarzenia przerywające bieg i sposób liczenia terminu po przerwaniu.
01 · PODSTAWA PRAWNA

Gdzie w polskim prawie uregulowane jest przedawnienie długu?

Podstawowe zasady przedawnienia roszczeń cywilnych znajdują się w tytule VI Kodeksu cywilnego, przede wszystkim w art. 117–125. To właśnie te przepisy odpowiadają na najważniejsze pytania: które roszczenia się przedawniają, jaki jest ogólny termin, od kiedy zaczyna biec, kiedy może zostać zawieszony lub przerwany i jaki termin stosuje się po prawomocnym wyroku. Przy analizie konkretnego długu trzeba jednak pamiętać, że Kodeks cywilny jest punktem wyjścia, a przepisy szczególne mogą przewidywać inne terminy albo dodatkowe reguły.

Nie istnieje jeden przepis mówiący, że „każdy dług przedawnia się po trzech latach” albo „każdy dług przedawnia się po sześciu latach”. Prawidłowe ustalenie terminu wymaga połączenia kilku regulacji: art. 117 określa skutek przedawnienia, art. 118 podaje terminy ogólne, art. 120 wskazuje początek biegu, art. 121–124 regulują zdarzenia wpływające na bieg terminu, a art. 125 dotyczy roszczeń potwierdzonych prawomocnym orzeczeniem lub określoną ugodą.

Dlatego sama data zawarcia umowy lub powstania długu zwykle nie wystarcza. Trzeba znać datę wymagalności konkretnego roszczenia, charakter wierzyciela i zobowiązania, status dłużnika jako konsumenta, historię postępowań sądowych lub egzekucyjnych oraz ewentualne uznanie długu. Dopiero taki zestaw danych pozwala zastosować właściwą podstawę prawną.

Dla praktycznego objaśnienia skutków tych przepisów przeczytaj również Na czym polega przedawnienie długu.

02 · ART. 117 KC

Art. 117 Kodeksu cywilnego określa zasadę i skutek przedawnienia

Art. 117 § 1 Kodeksu cywilnego ustanawia podstawową regułę: z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w ustawie roszczenia majątkowe ulegają przedawnieniu. Przedawnienie dotyczy zatem przede wszystkim możliwości przymusowego dochodzenia roszczenia majątkowego po upływie ustawowego czasu. Nie należy utożsamiać go z automatycznym „wymazaniem” historii zobowiązania ani z umorzeniem postępowania na żądanie dłużnika.

Art. 117 § 2 przewiduje, że po upływie terminu ten, przeciwko komu roszczenie przysługuje, może uchylić się od jego zaspokojenia, chyba że zrzeknie się korzystania z zarzutu przedawnienia. Ważne jest przy tym, że zrzeczenie się zarzutu dokonane przed upływem terminu jest nieważne. Oznacza to, że skutki przedawnienia zależą od charakteru relacji i etapu sprawy, a zachowanie dłużnika po upływie terminu może mieć znaczenie prawne.

Dla konsumentów ustawodawca wprowadził dodatkową ochronę w art. 117 § 2¹. Po upływie terminu przedawnienia co do zasady nie można domagać się zaspokojenia roszczenia przysługującego przeciwko konsumentowi. Nie jest to jednak absolutna reguła bez wyjątków, ponieważ art. 117¹ pozwala sądowi w wyjątkowych przypadkach nie uwzględnić upływu terminu, jeśli wymagają tego względy słuszności.

03 · ART. 118 KC

Art. 118 KC: 6 lat jako termin ogólny i 3 lata dla określonych roszczeń

Art. 118 Kodeksu cywilnego zawiera najczęściej przywoływaną regułę. Jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia wynosi sześć lat. Dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej termin wynosi trzy lata. To dlatego wiele roszczeń banków, firm pożyczkowych, operatorów czy innych przedsiębiorców jest analizowanych w perspektywie trzyletniej, ale zawsze trzeba sprawdzić charakter konkretnego roszczenia i ewentualne przepisy szczególne.

Ten sam art. 118 wprowadza ważną zasadę dotyczącą końca terminu. Jeżeli termin przedawnienia wynosi co najmniej dwa lata, jego koniec przypada co do zasady na ostatni dzień roku kalendarzowego. W praktyce oznacza to, że po ustaleniu dnia, od którego termin biegnie, nie zawsze kończy się on dokładnie w tę samą datę po trzech lub sześciu latach. Reguła końca roku może wydłużyć okres do 31 grudnia danego roku.

Nie wolno jednak stosować art. 118 w oderwaniu od art. 120. Najpierw ustala się, kiedy roszczenie stało się wymagalne, a dopiero potem dobiera długość terminu i regułę jego końca. W sprawach ratalnych każda wymagalna rata może wymagać osobnej analizy, a po wypowiedzeniu umowy może pojawić się inna data wymagalności pozostałego salda.

04 · ART. 119 KC

Terminów przedawnienia nie można dowolnie zmieniać w umowie

Art. 119 Kodeksu cywilnego stanowi, że terminów przedawnienia nie można skracać ani przedłużać przez czynność prawną. Strony nie mogą więc skutecznie wpisać do zwykłej umowy postanowienia, że ustawowy trzyletni termin będzie wynosił dziesięć lat albo że sześć lat zostanie skrócone do jednego roku tylko dlatego, że tak uzgodniły.

Przepis ten chroni pewność prawa i sprawia, że długość przedawnienia wynika z ustawy, a nie z przewagi negocjacyjnej jednej strony. Nie oznacza jednak, że strony nie mogą wykonywać czynności, które zgodnie z ustawą wpływają na bieg terminu. Przykładowo uznanie roszczenia przez dłużnika może spowodować przerwanie biegu na podstawie art. 123, a mediacja może skutkować zawieszeniem zgodnie z art. 121.

W praktyce trzeba więc rozróżnić niedopuszczalną umowną zmianę długości terminu od dopuszczalnego zdarzenia, któremu sama ustawa nadaje skutek w postaci zawieszenia albo przerwania biegu. To rozróżnienie jest szczególnie ważne przy ugodach, porozumieniach ratalnych i oświadczeniach o uznaniu zadłużenia.

05 · ART. 120 KC

Od kiedy liczy się przedawnienie? Kluczowa jest wymagalność roszczenia

Art. 120 § 1 Kodeksu cywilnego wiąże początek biegu przedawnienia z dniem, w którym roszczenie stało się wymagalne. Wymagalność to moment, od którego wierzyciel może żądać spełnienia świadczenia. W praktyce często będzie to dzień następujący po terminie płatności wskazanym w umowie, fakturze lub harmonogramie, ale dokładna data zależy od rodzaju zobowiązania i treści stosunku prawnego.

Jeżeli wymagalność zależy od podjęcia określonej czynności przez uprawnionego, przepis nie pozwala mu dowolnie przesuwać początku przedawnienia przez wieloletnią bezczynność. W takim przypadku bieg rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stałoby się wymagalne, gdyby uprawniony podjął tę czynność w najwcześniej możliwym terminie. To rozwiązanie zapobiega sztucznemu odkładaniu startu terminu.

Przy kredytach i pożyczkach trzeba ustalić, czy analizowana jest pojedyncza rata, całość długu po skutecznym wypowiedzeniu umowy czy roszczenie potwierdzone później orzeczeniem sądu. Każdy z tych wariantów może prowadzić do innej osi czasu. Dlatego przed liczeniem lat warto zebrać harmonogram, wypowiedzenie, wezwania, pozew i orzeczenia.

06 · ART. 121 KC

Zawieszenie biegu przedawnienia oznacza, że określonego czasu nie liczy się normalnie

Art. 121 Kodeksu cywilnego wymienia sytuacje, w których bieg przedawnienia nie rozpoczyna się albo rozpoczęty ulega zawieszeniu. Obecnie wśród tych sytuacji znajdują się między innymi roszczenia objęte umową o mediację przez czas trwania mediacji oraz roszczenia objęte wnioskiem o zawezwanie do próby ugodowej przez czas trwania postępowania pojednawczego. Przepis zawiera także inne szczególne przypadki związane z określonymi relacjami osobistymi i przeszkodami prawnymi.

Zawieszenie nie jest tym samym co przerwanie. Przy zawieszeniu czas, w którym istnieje ustawowa przeszkoda, nie jest liczony w zwykły sposób do końca terminu, ale po ustaniu przyczyny nie rozpoczyna się automatycznie całkiem nowy termin od zera. To ważna różnica praktyczna, bo błędne zakwalifikowanie zdarzenia może przesunąć datę przedawnienia o lata.

W analizie dokumentów trzeba dlatego dokładnie ustalić początek i koniec zdarzenia zawieszającego. Sama informacja, że „była mediacja”, bez dat jej rozpoczęcia i zakończenia, nie wystarcza do prawidłowego obliczenia terminu. Podobnie jest z postępowaniem pojednawczym.

07 · ART. 123 KC

Przerwanie biegu przedawnienia: czynność przed sądem lub organem i uznanie roszczenia

Art. 123 § 1 wskazuje najważniejsze przypadki przerwania biegu przedawnienia. Po pierwsze, chodzi o każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw albo egzekwowania roszczeń danego rodzaju, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia, ustalenia, zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia. Typowym przykładem jest prawidłowo wniesiony pozew albo czynność w postępowaniu egzekucyjnym spełniająca ustawowe warunki.

Po drugie, bieg może zostać przerwany przez uznanie roszczenia przez osobę, przeciwko której roszczenie przysługuje. Uznanie może mieć różne formy i jego ocena zależy od konkretnych okoliczności. Dlatego podpisanie ugody, prośba o rozłożenie długu na raty, częściowa spłata albo inne oświadczenie dotyczące zadłużenia powinny być oceniane ostrożnie, a nie traktowane automatycznie w jeden sposób.

Dla dłużnika oznacza to, że przed podjęciem działań wobec starego zobowiązania warto sprawdzić jego historię. Pozornie neutralna korespondencja może mieć inne skutki niż samo żądanie przedstawienia dokumentów. Z kolei wierzyciel powinien pamiętać, że nie każda czynność techniczna lub wewnętrzna przerywa termin – ustawa wymaga określonego rodzaju działania.

08 · ART. 124 KC

Co dzieje się po przerwaniu terminu przedawnienia?

Art. 124 § 1 Kodeksu cywilnego przewiduje, że po każdym przerwaniu przedawnienia biegnie ono na nowo. To podstawowy skutek odróżniający przerwanie od zawieszenia. Jeżeli więc przed końcem terminu nastąpi zdarzenie spełniające przesłanki art. 123, wcześniejszy okres nie prowadzi już bezpośrednio do upływu terminu – po przerwaniu trzeba ustalić nowy początek biegu.

Art. 124 § 2 dodaje jednak ważne zastrzeżenie. Jeżeli przerwanie nastąpiło przez czynność w postępowaniu przed sądem, innym organem, sądem polubownym albo przez określone postępowanie, przedawnienie nie biegnie na nowo, dopóki postępowanie nie zostanie zakończone. Z tego powodu do obliczeń potrzebna jest nie tylko data wniesienia pozwu czy wszczęcia egzekucji, lecz także data prawomocnego lub formalnego zakończenia danego postępowania.

Przy kilku postępowaniach następujących po sobie oś czasu może być złożona. Najbezpieczniej rozpisać osobno każdy okres biegu, każde zdarzenie przerywające i datę zakończenia postępowania. Dopiero wtedy można policzyć nowy termin zgodnie z właściwą długością wynikającą z art. 118 lub art. 125.

09 · ART. 125 KC

Prawomocny wyrok lub ugoda sądowa zmienia podstawę liczenia terminu

Art. 125 § 1 Kodeksu cywilnego przewiduje szczególny termin dla roszczenia stwierdzonego prawomocnym orzeczeniem sądu lub innego właściwego organu, orzeczeniem sądu polubownego, a także określonymi ugodami. Takie roszczenie przedawnia się co do zasady z upływem sześciu lat. Jeżeli jednak stwierdzone roszczenie obejmuje świadczenia okresowe należne w przyszłości, roszczenie o te przyszłe świadczenia okresowe przedawnia się z upływem trzech lat.

W praktyce oznacza to, że po wydaniu prawomocnego wyroku nie wystarczy nadal liczyć pierwotnego trzyletniego terminu roszczenia przedsiębiorcy od dawnej faktury czy raty. Trzeba przejść na analizę art. 125 oraz uwzględnić ewentualne późniejsze czynności egzekucyjne, które mogą przerwać bieg zgodnie z art. 123 i 124.

Przy starym tytule wykonawczym najważniejsze dokumenty to data prawomocności orzeczenia, klauzula wykonalności, wnioski egzekucyjne, postanowienia o zakończeniu lub umorzeniu egzekucji i ewentualne kolejne postępowania. Sama data wyroku nie zawsze daje ostateczną odpowiedź.

10 · KONSUMENT

Szczególna ochrona konsumenta wynika z art. 117 § 2¹ i art. 117¹

W relacji przedsiębiorca–konsument przedawnienie ma dodatkowy wymiar. Art. 117 § 2¹ stanowi, że po upływie terminu przedawnienia nie można domagać się zaspokojenia roszczenia przysługującego przeciwko konsumentowi. Oznacza to silniejszą ochronę niż klasyczny model oparty wyłącznie na zarzucie dłużnika. Sąd bada status konsumenta i upływ terminu zgodnie z obowiązującymi przepisami.

Jednocześnie art. 117¹ pozwala sądowi w wyjątkowych przypadkach, po rozważeniu interesów stron, nie uwzględnić upływu terminu roszczenia przeciwko konsumentowi, jeżeli wymagają tego względy słuszności. Ustawa nakazuje brać pod uwagę między innymi długość terminu, czas od jego upływu oraz przyczyny, dla których wierzyciel wcześniej nie dochodził roszczenia.

Nie należy więc przedstawiać ochrony konsumenta jako absolutnej i mechanicznej. W zwykłej analizie najpierw ustala się prawidłowy termin i historię jego biegu, a dopiero następnie ocenia skutki prawne jego upływu oraz ewentualne wyjątkowe okoliczności z art. 117¹.

11 · PRZEPIS SZCZEGÓLNY

Art. 118 stosuje się tylko wtedy, gdy inny przepis nie przewiduje odmiennego terminu

Pierwsze słowa art. 118 brzmią w praktyce bardzo ważnie: „jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej”. Oznacza to, że przed zastosowaniem terminów trzech lub sześciu lat trzeba sprawdzić, czy dla danego rodzaju roszczenia ustawodawca nie ustanowił odrębnego terminu. W polskim prawie istnieją liczne przepisy szczególne dotyczące konkretnych umów, odpowiedzialności, prawa pracy, podatków czy innych kategorii zobowiązań.

Dlatego słowo „dług” jest zbyt ogólne, by samodzielnie wskazać termin. Inaczej analizuje się roszczenie wynikające z kredytu konsumenckiego, inaczej roszczenie stwierdzone wyrokiem, inaczej zobowiązanie podatkowe, a jeszcze inaczej niektóre roszczenia z umów uregulowanych szczegółowo w Kodeksie cywilnym lub innych ustawach.

Prawidłowa metoda polega na ustaleniu rodzaju roszczenia, wyszukaniu przepisu szczególnego, a dopiero przy jego braku na zastosowaniu art. 118. To właśnie dlatego internetowe kalkulatory oparte wyłącznie na dwóch opcjach „3 lata” i „6 lat” mogą prowadzić do błędnych wniosków.

12 · STARE DŁUGI I 2018 R.

Długi sprzed reformy z 2018 r. wymagają sprawdzenia przepisów przejściowych

Ustawa z 13 kwietnia 2018 r. zmieniła między innymi art. 118 i art. 125 Kodeksu cywilnego, skracając ogólny dziesięcioletni termin do sześciu lat oraz wprowadzając obecne zasady końca roku. Dla roszczeń, które powstały przed wejściem reformy w życie i wtedy nie były jeszcze przedawnione, ustawodawca ustanowił osobne przepisy przejściowe w art. 5 ustawy nowelizującej.

W uproszczeniu nie można więc wziąć bardzo starego długu i bezrefleksyjnie policzyć sześciu lat od pierwotnej daty wymagalności. W części przypadków nowy krótszy termin rozpoczynał się z dniem wejścia reformy w życie, ale ustawa przewiduje również zasadę zastosowania wcześniejszej daty, jeśli według poprzednich przepisów przedawnienie nastąpiłoby wcześniej. Dla niektórych roszczeń konsumenta przewidziano odrębną regułę przejściową.

Przy długu z lat poprzedzających reformę trzeba więc ustalić stan na dzień wejścia nowych przepisów w życie, dawny termin, nowy termin i ewentualne zdarzenia przerywające lub zawieszające. Dopiero porównanie tych elementów daje prawidłową datę.

Szczególny praktyczny przypadek opisujemy w poradniku przedawnienie długu z pożyczki prywatnej, gdzie łączymy art. 118, 120, 720 i 723 KC.

13 · UZNANIE DŁUGU

Podstawa prawna znaczenia uznania długu znajduje się w art. 123 KC

Uznanie roszczenia przez dłużnika jest jednym ze zdarzeń wymienionych w art. 123 § 1 jako przyczyna przerwania biegu przedawnienia. Nie każde zdanie w korespondencji będzie jednak automatycznie miało taki skutek. Ocena zależy od treści oświadczenia i okoliczności, a w praktyce rozróżnia się między innymi wyraźne uznanie długu i zachowanie, z którego może wynikać świadomość istnienia zobowiązania.

Przed podpisaniem ugody, harmonogramu ratalnego lub oświadczenia przygotowanego przez wierzyciela warto sprawdzić datę wymagalności i dotychczasowy bieg terminu. Jeżeli roszczenie jest stare, dokument może wpływać na sytuację prawną. Z drugiej strony samo żądanie przedstawienia podstawy długu, historii salda albo dokumentów nie powinno być bezrefleksyjnie formułowane w sposób potwierdzający zobowiązanie.

Po upływie terminu dodatkowo może pojawić się kwestia zrzeczenia się zarzutu przedawnienia z art. 117 § 2. To inna instytucja niż uznanie roszczenia, dlatego trzeba rozdzielić te dwa zagadnienia i ocenić treść konkretnego oświadczenia.

14 · RATY I WYPOWIEDZENIE

Przy długu ratalnym jedna umowa może tworzyć kilka różnych dat wymagalności

W zobowiązaniach spłacanych w ratach każda rata ma własny termin płatności i może stać się wymagalna w innym dniu. Jeżeli wierzyciel skutecznie wypowie umowę i postawi pozostałą część zadłużenia w stan wymagalności, dla tej części trzeba ustalić datę wynikającą z wypowiedzenia i przepisów lub postanowień umownych. Nie powinno się automatycznie liczyć całego długu od daty podpisania umowy.

Przy kredycie lub pożyczce analiza powinna obejmować harmonogram, daty zaległości, wezwanie wymagane przed wypowiedzeniem, samo wypowiedzenie, sposób jego doręczenia oraz datę, od której wierzyciel żądał całego salda. Dopiero potem stosuje się właściwy termin przedawnienia i bada późniejsze czynności sądowe albo egzekucyjne.

Ten mechanizm wyjaśnia, dlaczego dwa zobowiązania z tej samej umowy mogą mieć różną sytuację. Część rat mogła stać się wymagalna wcześniej, pozostałe później, a prawomocny wyrok lub egzekucja mogły następnie ponownie zmienić sposób liczenia.

15 · POZEW I EGZEKUCJA

Postępowanie sądowe i egzekucyjne trzeba oceniać przez art. 123–125 KC

Jeżeli wierzyciel skierował sprawę do sądu przed upływem terminu i podjął czynność spełniającą przesłanki art. 123, bieg przedawnienia może zostać przerwany. Następnie art. 124 decyduje, kiedy termin zacznie biec ponownie. Jeżeli postępowanie zakończy się prawomocnym orzeczeniem stwierdzającym roszczenie, dalsza analiza opiera się również na art. 125.

Podobnie przy egzekucji komorniczej nie wystarczy spojrzeć na pierwotną datę długu. Trzeba ustalić datę tytułu, wszczęcie i zakończenie kolejnych postępowań oraz to, czy podejmowane czynności rzeczywiście wywoływały skutek w zakresie przedawnienia. W sprawach wielokrotnie kierowanych do egzekucji prawidłowa oś czasu może obejmować wiele kolejnych okresów.

Najbardziej praktycznym sposobem jest stworzenie chronologii obejmującej: wymagalność, pozew, orzeczenie i prawomocność, nadanie klauzuli, każdy wniosek egzekucyjny, datę zakończenia postępowania oraz późniejsze działania wierzyciela. Takie zestawienie pozwala przypisać każdemu zdarzeniu właściwy przepis.

16 · JAK CZYTAĆ PRZEPISY

Kolejność stosowania podstaw prawnych ma znaczenie

Analizę warto prowadzić w stałej kolejności. Najpierw ustal rodzaj roszczenia i sprawdź, czy istnieje przepis szczególny. Następnie ustal dzień wymagalności według art. 120. Potem wybierz długość terminu z art. 118 albo – gdy istnieje prawomocne orzeczenie lub kwalifikowana ugoda – z art. 125. Dopiero na końcu nanieś zawieszenia z art. 121 oraz przerwania z art. 123 i skutki z art. 124.

Taka kolejność chroni przed najczęstszym błędem: rozpoczęciem od stwierdzenia „to jest dług trzyletni” bez ustalenia, od kiedy trzy lata miałyby biec i czy w międzyczasie termin nie został zmieniony przez zdarzenie ustawowe. W sprawie konsumenta dodatkowo trzeba uwzględnić art. 117 § 2¹ i ewentualnie art. 117¹.

W przypadku bardzo starych roszczeń należy dodać jeszcze jeden etap: przepisy przejściowe reformy z 2018 r. Bez tego nawet poprawne odczytanie obecnych art. 118 i 125 może prowadzić do błędnej daty dla roszczenia powstałego wcześniej.

17 · NAJWAŻNIEJSZE PRZEPISY

Podstawa prawna przedawnienia długu – mapa artykułów

Najważniejszym zestawem jest: art. 117 KC – zasada i skutek przedawnienia; art. 117¹ – wyjątkowa możliwość nieuwzględnienia przedawnienia przeciwko konsumentowi; art. 118 – terminy 6 i 3 lata oraz reguła końca roku; art. 119 – zakaz umownego skracania i przedłużania terminów; art. 120 – początek biegu od wymagalności; art. 121 – zawieszenie; art. 123 – przerwanie; art. 124 – bieg po przerwaniu; art. 125 – roszczenia stwierdzone orzeczeniem lub kwalifikowaną ugodą.

Do tego dochodzi art. 5 ustawy z 13 kwietnia 2018 r. zmieniającej Kodeks cywilny, który reguluje przejście między dawnymi i nowymi terminami. Przy konkretnej kategorii długu mogą być potrzebne także przepisy szczególne z Kodeksu cywilnego albo innych ustaw. Dlatego mapa art. 117–125 jest fundamentem, lecz nie zawsze zamyka analizę.

W praktyce warto korzystać z aktualnego tekstu jednolitego Kodeksu cywilnego. W 2026 r. obowiązujący tekst jednolity został ogłoszony w Dz.U. 2026 poz. 795. Dla starszych stanów faktycznych należy dodatkowo sprawdzić brzmienie przepisów obowiązujące w danym okresie oraz regulacje przejściowe.

Warto też rozróżnić podstawę prawną samego przedawnienia od podstawy prawnej powstania długu. Umowa kredytu, pożyczki, sprzedaży czy najmu wyjaśnia, skąd wynika obowiązek zapłaty, natomiast art. 117–125 KC odpowiadają na pytanie, jak upływ czasu wpływa na możliwość dochodzenia roszczenia. W jednej sprawie mogą więc równocześnie występować przepisy dotyczące konkretnej umowy, ogólne przepisy o zobowiązaniach oraz przepisy o przedawnieniu. Jeżeli dodatkowo wierzyciel uzyskał wyrok albo wszczął egzekucję, dochodzą przepisy proceduralne i reguły z art. 123–125. Z tego powodu prawidłowe wskazanie „podstawy prawnej” często oznacza podanie kilku współdziałających przepisów, a nie jednego artykułu. Przy sporze sądowym szczególne znaczenie ma również ustalenie, która wersja przepisu obowiązywała w dacie istotnego zdarzenia, zwłaszcza gdy zobowiązanie powstało przed reformą z 2018 r.

18 · CHECKLISTA

Jak samodzielnie ustalić podstawę prawną przedawnienia konkretnego długu

Najpierw nazwij źródło długu: kredyt, pożyczka, faktura, czynsz, umowa sprzedaży, wyrok, ugoda czy inne zobowiązanie. Następnie ustal, czy wierzyciel działał jako przedsiębiorca, czy dłużnik był konsumentem i czy dla tego roszczenia istnieje przepis szczególny. Kolejnym krokiem jest ustalenie dokładnej daty wymagalności zgodnie z art. 120.

  • ustal źródło i rodzaj roszczenia
  • sprawdź przepis szczególny przed zastosowaniem art. 118
  • ustal dokładną datę wymagalności z art. 120
  • dobierz termin 3, 6 lat albo termin szczególny
  • sprawdź zawieszenie z art. 121
  • sprawdź przerwanie z art. 123 i skutek z art. 124
  • przy wyroku lub ugodzie sprawdź art. 125
  • dla starych długów zweryfikuj przepisy przejściowe z 2018 r.

Potem określ termin podstawowy: trzy lata, sześć lat albo termin szczególny. Sprawdź, czy koniec terminu przypada na 31 grudnia na podstawie art. 118. Następnie nanieś na oś czasu wszystkie zdarzenia mogące zawiesić albo przerwać bieg: mediację, zawezwanie do próby ugodowej, pozew, postępowanie przed właściwym organem, egzekucję lub uznanie roszczenia.

Jeżeli istnieje prawomocny wyrok albo kwalifikowana ugoda, przejdź do art. 125. Jeżeli dług powstał przed zmianą z 2018 r., sprawdź art. 5 ustawy nowelizującej. Na końcu porównaj wynik z pełnymi dokumentami. Przy brakach w aktach nie warto zakładać daty – lepiej najpierw uzyskać orzeczenie, postanowienia egzekucyjne i potwierdzenia zakończenia postępowań.

FAQ

Najczęstsze pytania: przedawnienie długu – podstawa prawna

Jaka jest podstawa prawna przedawnienia długu? +

Podstawowe zasady znajdują się w art. 117–125 Kodeksu cywilnego. Konkretne roszczenie może jednak podlegać także przepisowi szczególnemu, który zmienia termin lub sposób liczenia.

Który artykuł mówi o 3 i 6 latach przedawnienia? +

Art. 118 Kodeksu cywilnego przewiduje co do zasady 6 lat, a dla świadczeń okresowych i roszczeń związanych z działalnością gospodarczą 3 lata, jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej.

Od kiedy liczy się termin przedawnienia długu? +

Zgodnie z art. 120 KC bieg rozpoczyna się co do zasady od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne. Nie zawsze jest to dzień zawarcia umowy lub powstania długu.

Jaki przepis reguluje przerwanie przedawnienia? +

Przyczyny przerwania określa art. 123 KC, a skutki przerwania reguluje art. 124 KC. Po przerwaniu termin biegnie na nowo, z uwzględnieniem zasad dotyczących trwającego postępowania.

Jaka jest podstawa prawna przedawnienia długu po wyroku? +

Art. 125 KC przewiduje co do zasady 6-letni termin dla roszczenia stwierdzonego prawomocnym orzeczeniem lub określoną ugodą. Przyszłe świadczenia okresowe mają termin 3-letni.

Czy dla starych długów sprzed 2018 r. stosuje się zawsze obecne 6 lat? +

Nie automatycznie. Art. 5 ustawy z 13 kwietnia 2018 r. zawiera przepisy przejściowe, dlatego trzeba porównać dawny i nowy termin oraz stan roszczenia w chwili wejścia reformy w życie.

Najpierw ustal właściwy przepis, potem licz termin

Art. 117–125 KC tworzą system. Prawidłowy wynik wymaga połączenia rodzaju roszczenia, wymagalności, terminu, zawieszeń, przerwań i ewentualnego wyroku.

Sprawdź możliwości →